Hafan

Cyhoeddiadau

Publications

Marion Löffler (with Bethan Jenkins), Political Pamphlets and Sermons from Wales 1790–1805

Roedd ysgrifennu a chyhoeddi pamffledi’n rhan bwysig o’r ddisgwrs wleidyddol a agorwyd gan y Chwyldro Ffrengig ym 1789. Mae rhyfeloedd y pamffledwyr Saesneg eu hiaith – teyrngarwyr a radicaliaid, Torïaid a Chwigiaid megis Richard Price, Edmwnd Burke, Thomas Paine and Hannah Moore – yn hysbys, ond esgeuluswyd ystyried y pamffledi a’r pregethau gwleidyddol a gyhoeddwyd gan Gymry, yn rhannol am fod llawer ohonynt yn y Gymraeg.

Pa fodd bynnag am hyn, cyhoeddwyd dros ddeg ar hugain o bamffledi a phregethau gwleidyddol eu naws gan awduron Cymreig yn sgil y Chwyldro Ffrengig. Ynddynt, ymosododd radicaliaid yn eofn ar seiliau’r frenhiniaeth ym Mhrydain ac ar yr egwyddor o gynnal Eglwys Sefydledig. Gwrthodent y camddefnydd a wnaed gan y llywodraeth o ymarferion crefyddol, megis ymprydio, er mwyn cefnogi rhyfel Lloegr yn erbyn Gweriniaeth Ffrainc, ac anogent eu cyd-wladwyr i ymfudo i America, gwlad a oedd yn hyrwyddo rhyddid crefyddol a dinesig. Atebwyd eu pamffledi gan deyrngarwyr a oedd yn amddiffyn yr Eglwys Sefydledig, gan ymosod ar y ‘Jacobiniaid Cymreig’ am droi’r gwerinos yn Ymneilltuwyr, ac am arwain y terfysgoedd a’r anghydfod cyhoeddus a siglodd rannau o Gymru drwy gydol y 1790au a’r 1800au cynnar. Lleisiwyd cwyn y ddau Ymneilltuwr a gyhuddwyd o gynorthwyo’r Ffrancwyr a laniodd yn Abergwaun ym 1797 mewn cyhoeddiad tebyg i’r pamffledi Treason Trial a gafwyd yn Lloegr ym 1794. Ar adegau, trodd y ddwy garfan, y radicaliaid a’r teyrngarwyr, yn erbyn y Methodistiaid a feirniadwyd am ddod ag anfri ar yr Ymneilltuwyr ar y naill law, ac ar y llaw arall am fod yn fygythiad i eglwys a gwladwriaeth.

Agor y maes ar ddadansoddi cyfnod y pamffledi hyn yng Nghymru yw swyddogaeth y gyfrol hon. Cyflawnir hyn drwy gyhoeddi a chyfieithu pamffledi radicaliaid mwyaf blaengar Cymru, megis Morgan John Rhys, John Jones (Jac Glan-y-gors), Thomas Roberts a William Richards. Mae rhagarweiniad estynedig yn dehongli gweddill pamffledi Cymraeg a Chymreig y cyfnod yng nghyd-destun crefyddol, gwleidyddol a chymdeithasol Cymru am y tro cyntaf.